دوره بارداری

فوریتهای پزشکی در دوره بارداری و زایمان

در دوره بارداری، بیشتر فوریت‌های طبی در سه ماه اول بارداری همراه با مرگ جنین و یا به صورت حاملگی خارج رحمی مشاهده می‌شوند. این فوریتها در سه ماه آخر بارداری به صورت مسمومیت بارداری و یا بروز مشکلاتی در وضعیت و عملکرد جفت مشاهده می‌شود. در بیشتر زایمانها بروز این نوع مشکلات طبی مشاهده نشده است در نتیجه بیشتر بارداری ها به نتیجه خوبی می‌شوند. عاقلانه این است که در هر حال مادر از علائم خطرناک دوره بارداری آگاه شود زیرا تنها از این طریق است که به سرعت می‌تواند در صدد دریافت کمک‌های پزشکی برآید.

 

فوریتهای دوره بارداری

بیشتر بارداری ها بدون بروز هرگونه مشکل خاتمه می‌یابند و در هر حال همواره توصیه شده است که با نشانه‌های بروز خطر در دوره بارداری آشنا شوید. زیرا تنها در این صورت است که شما می‌توانید در زمان مناسب رسیدگی پزشکی را تقاضا کنید.

سقط

سقط در دوره بارداری از نظر پزشکی بیشتر به صورت سقط خود به خودی مشاهده می‌شود. سقط جنین زمانی ایجاد می‌شود که جنین قبل از ۲۴ هفته از بین برود. بعد از ۲۴ هفته مرگ جنین، تحت عنوان مرده‌زایی خوانده می‌شود. از مجموع حاملگی‌های اول در حدود یک سوم آنها به سقط جنین منجر می‌شوند. یک چهارم از این سقطها زمانی رخ می‌دهند که هنوز حاملگی تشخیص داده نشده است و یا حتی هنوز نسبت به تثبیت حاملگی شک و تردید وجود دارد. بنابراین اغلب زنان از سقط خود به بی خبر هستند و این خونریزی را به حساب عادت ماهانه خود می‌گذارند.

میزان سقط خود به خودی با افزایش سن و تعداد دفعات بارداری افزایش می‌یابد. به طور معمول سقط ها طی سه ماه اول بارداری روی می‌دهند و معمولی ترین علامت آن خونریزی است که در ۹۵ درصد موارد مشاهده می‌شود. اگر خونریزی در هر زمان از بارداری ایجاد شود مشاوره با پزشک ضروری است.  بیشتر سقط‌های خود به خودی به علت کاشته شدن نامناسب جنین در دیواره رحم اتفاق می‌افتد عواملی که از سوی مادر ایجاد می‌شود و سبب سقط می‌شود عبارتند از:

اختلالات و ناهنجاری‌های رحمی مثل وجود فیبروم‌های بزرگ داخل رحمی و عدم تعادل هورمونی. گاهی وجود عفونت‌های باکتریایی و ویروسی نیز می‌توانند باعث ایجاد سقط شوند تنها یک درصد از مجموع علل سقط های خود به خودی نارسایی دهانه رحم است.

عواملی که از سوی پدر ایجاد می‌شود و سبب سقط به می‌شوند عبارتند از: وجود اسپرم‌های غیرطبیعی و نوع گروه خونی که باعث تولید آنتی بادی در بدن مادر بر علیه خون پدر می‌شود. این گروه از آنتی‌بادی‌ها می‌توانند به جنین حمله کنند و باعث مرگ او شوند.

 

 

خونریزی مهبلی

در هر مرحله از بارداری خونریزی مهبلی باید به طور جدی تحت نظر گرفته شود. این امر می‌تواند نشانه جایگزینی غیر طبیعی جفت در رحم یا نشانه‌ای از سقط باشد. درگیری با هر یک از این موارد جزء اورژانس‌های بارداری محسوب می‌شود و به دخالت سریع پزشکی نیاز دارد. در یک چهارم از مجموع بارداری‌ها طی سه ماهه اول دوره بارداری خونریزی رحم مشاهده می‌شود. بیش از نیمی از بارداری‌ها اغلب ادامه می‌یابد و با تولد نوزادی سالم خاتمه پیدا می‌کند. اگر در هر زمان از دوره بارداری خونریزی مهبلی رخ دهد:

·          با پزشک خود سریع تماس بگیرید و سپس استراحت کنید.

·          به پشت خوابیدن در حالی که باسن و پاها بالاتر از شانه‌ها قرار گیرد.(بالش زیر باسن و پاها قرار دهید.)

·          هرگاه لخته دفع کردید آن را به مطب پزشک ببرید زیرا ممکن است نیاز باشد که بر روی آن آزمایش انجام شود.

·          هیچ دارویی مصرف نکنید.

 

 مشورت با پزشک

جدا شدن زودرس جفت

بر اثر جدا شدن نسبی و یا کامل جفت از دیواره رحم طی دوره بارداری خونریزی رحمی ایجاد می‌شود در چنین وضعیتی خون در پشت جفت  جمع می‌شود و در نهایت از میان پرده‌های جفتی بیرون می‌زند و از دهانه رحم به داخل مهبل می‌ریزد. چنین وضعیتی را جدا شدن زودرس جفت می‌گویند و از میان هر۲۰۰ زن باردار یک زن به این حالت مبتلا می‌شود. ایجاد این حالت ناشناخته است و در زنانی شیوع بیشتری دارد که دوبار و یا بیشتر از زایمان کرده‌اند.

 متخصصان زنان- زایمان جدا شدن جفت را بر اساس میزان وخامت بارداری به سه نوع تقسیم بندی می‌کنند:

۱٫      جداشدن خفیف جفت: میزان خونریزی اغلب جزئی است و با استراحت بیمار در بستر درمان می‌شود. اگر چنین حالتی در اواخر بارداری ایجاد شود ممکن است ختم بارداری اعلام شود.

۲٫      جداشدگی متوسط جفت:  در این حالت یک سوم جفت از محل قرارگیری جدا می‌شود و میزان خونریزی حدود ۵۰۰ میلی لیتر تا ۱ لیتر است. جهت درمان به تزریق خون نیاز است و اگر کودک هنوز زنده باشد با انجام عمل سزارین کودک را به دنیا می‌آورند.

۳٫      جداشدگی کامل جفت:  این وضعیت به اقدامات اورژانسی حاد دوره بارداری نیاز دارد در این حالت دو سوم جفت از دیواره رحم آویزان است و بیش از ۲ لیتر خون از بدن مادر خارج می‌شود چنین حالتی اغلب با شوک شدید، اختلالات انعقادی و نارسایی کامل کلیه همراه است.

 در این حالت تزریق خون انجام می‌شود و اگر هفته‌های آخر بارداری مادر باشد، جهت نجات جان کودک از عمل جراحی سزارین استفاده می‌کنند. اگر جداشدگی جفت قبل از سه ماهه سوم رخ دهد مرگ جنین حتمی است.

 

جفت سر راهی 

مشکل جفت سرراهی زمانی ایجاد می‌شود که جفت به جای بخش فوقانی رحم، در بخش تحتانی دیواره رحم کاشته شود. در چنین حالتی جفت دقیقاً در جلوی کودک و در کنار دهانه رحم قرار می‌گیرد. بنابراین هنگام زایمان، جفت، مسیر عبور از دهانه رحم به داخل مهبل را مسدود می‌کند و کودک فقط با کنار زدن جفت قادر است که از رحم خارج شود و به این وسیله، ارتباط کودک با تنها منبع خونی‌اش قطع  می‌شود. مهمترین علت ایجاد خونریزی بعد از هفته ۲۰ بارداری و در دو ماه آخر بارداری جفت سرراهی می‌باشد. هرچه قرارگیری جفت در دیواره رحم پایین‌تر باشد احتمال ایجاد مشکلات زایمانی بیشتر می‌شود.

 با آنکه رشد جفت بعد از هفته ۳۰ بارداری کاهش می‌یابد اندازه بخش تحتانی رحم از طرف طول بیشتر می‌شود در چنین وضعیتی بین جفت و دیواره رحم فشار ایجاد می‌شود که ممکن است این فشار سبب ایجاد خونریزی شود. قرارگیری در یک وضعیت خطرناک را قبل از شروع زایمان با سونوگرافی می‌توان تشخیص داد.

 

 

نارسایی جفت

 طی دوره بارداری کودک اکسیژن و مواد مغذی در یافت و دی اکسید کربن و فرآورده‌های دفاعی را از بدن خارج می‌کند کودک تمامی این اعمال را از طریق بند ناف متصل به جفت انجام می‌دهد. یک جفت زمانی سالم است که در طول دوره بارداری به خوبی بتواند این نقل و انتقالات را بین کودک و بدن مادر انجام دهد از این رو جفت در سلامت کودک نقش حیاتی ایفا می‌کند.

 

درمان جفت نارسا

 نارسایی جفت را با علائم زیر می‌توان تشخیص داد:

·          اضافه وزن مادر هنگام که کمتر از حد طبیعی باشد.

·          رشد کند رحم

·          تاخیر رشد طبیعی کودک در داخل رحم

 مطمئن‌ترین راه برای اندازه‌گیری رشد کودک سونوگرافی است. اگر سونوگرافی نشان دهد که کودک رشد کافی ندارد پزشک معالج برای اندازه گیری‌های هورمون‌های جفتی و آنزیم‌ها در خون مادر از روش‌های آزمایشگاهی خاص استفاده می‌کند. میزان تنفس کودک حرکات قوام و کیفیت مایع آمونیوتیک با استفاده از یک روش بیوفیزیکال کنترل می‌شود.

 

علل نارسایی جفت

 ممکن است جفت تحت شرایطی قادر نباشد که از کودک به میزان کافی حمایت کند برخی از این شرایط عبارتند از:

·          تکامل غیر طبیعی جفت

·          انسداد انتقال خون جفتی و از بین رفتن بافت‌های جفتی به علت ایجاد لخته خون

·          جدا شدن جفت به طور کامل و یا نسبی از دیواره رحم

·          ایجاد تاخیر در زایمان نسبت به موعد مقرر که در این حالت جفت پیر دیگر قادر نیست که به میزان کافی کودک بالغ را تغذیه کند.

·          دیابت مادر

 فشارخون بارداری

 

 

پره اکلامپسی(مسمومیت حاملگی)

 فشار خون وابسته به حاملگی و یا پره اکلامپسی یک بیماری بالقوه خطرناک است. از میان هر ۱۰ زن باردار ممکن است یکی از آنان به این بیماری مبتلا شود، به خصوص زنانی که بارداری اول را تجربه می‌کنند و یا بارداری چند قلو دارند. وضعیت این بیماری در هر بارداری منحصر به فرد بوده و ممکن است در هر زمانی از نیمه دوم بارداری شروع شود. علت ایجاد این وضعیت هنوز شناخته است اما به هر حال در بعضی از خانواده‌ها این بیماری شایع می‌باشد. پره اکلامپسی باعث بزرگ شدن جفت می‌شود و ممکن است کودک کمتر از حد طبیعی رشد کند.

 علائم

پره اکلامپسی بدون علامت است اما باعث افزایش فشار خون و ایجاد پروتئین در ادرار می‌شود که این علائم می‌توانند طی دوره بارداری توسط پزشک کشف شوند.

 

درمان

 زنانی که بارداری همراه با پره اکلامپسی دارند دیگر نمی‌توان بارداری آنها را  طبیعی فرض کرد. ولی این بیماری با زایمان کودک و جفت خاتمه می‌یابد. با بستری شدن بیمار در بیمارستان مادر و کودک از نزدیک تحت مراقبت قرار می‌گیرند و می‌توان قبل از ایجاد شرایط و مشکلات جدی همانند تشنج حاملگی- ختم حاملگی را اعلام کرد. به طور تقریبی این بیماری در تمامی زنان مبتلا بعد از زایمان کودک برطرف می‌شود.

 

حاملگی خارج رحمی

 در حاملگی خارج رحمی، تخمک بارور شده در جایی غیر از محوطه داخل رحم کاشته می‌شود. این محل معمولاً لوله‌های رحمی می‌باشد. به دنبال رشد سریع جنین لوله رحمی مبتلا ورم می‌کند و تهاجم جفت و کاشته شدن در دیواره لوله، باعث ضعف و کاهش استحکام لوله‌ها می‌شود و در نهایت خونریزی ایجاد خواهد شد.غالباً لوله مبتلا تحت فشار جفت و جنین پاره می‌شود. در هر حال قبل از ایجاد پارگی علامت خاص و نشانه‌ای که ابتلا به  حاملگی خارج رحمی را نشان دهد تنها بعد از شش هفته بارداری قابل مشاهده است.

 

انواع حاملگی خارج رحمی

۱٫      نیمه حاد: در این نوع حاملگی خارج رحمی درد شکمی معمولاً یک طرف احساس می‌شود و گاهی هم با خونریزی مهبلی همراه می‌باشد. از دیگر علائم غش، ضعف و درد در شانه نیز وجود دارد. علائم تا قبل از هفته۱۰-۸  بارداری قابل مشاهده نیستند در این وضعیت به این دلیل که بتوانند لوله‌های رحمی مبتلا به بیماری را سالم نگه دارند با تزریق دارویی خواست به داخل جنین باعث مرگ آن و تحلیل کامل بقایای جنین می‌شوند.

۲٫       نوع حاد: این نوع از حاملگی خارج رحمی زمانی ایجاد می‌شود که لوله رحمی پاره شود این وضعیت به درد شدید شوک و فشار ناگهانی فشار خون منجر می‌شود. پارگی حاملگی خارج رحمی یک فوریت جدی جراحی است و به دخالت فوری تیم جراحی نیاز دارد تا بتوانند محصول حاملگی را از لوله‌های رحمی خارج سازند.

 

منبع: کتاب مراقبتهای دوره بارداری

 نویسنده: میریام استوپارد

مترجم: الهام  زینالی‌بقا