تشویق

تشویق کودکان از نگاه اسلامی و تربیتی

تشویق نیاز همه بشر است و این نیاز در کودکان بیش از دیگر سن دیده می‌شود. تشویق و تحسین کودکان نیاز فطری آنان را پاسخ می‌گوید. با تشویق می‌توان بسیاری از آموزه‌های دینی را به کودکان آموخت.  خدای متعال در تشویق و تمجید اخلاق رسول خود می‌فرمایند: همانا تو بر خلقت بزرگی هستی.  و برای تشویق آنان که در مصیبت‌ها بردبارند می فرمایند: آنان کسانی هستند که درود و رحمت الهی بر آنان باد و آنان هدایت یافتگان‌اند. در شیوه تربیتی برگزیدگان الهی نیز تشویق‌های بسیاری دیده می‌شوند. رسول خدا در جنگ خندق پس از کشته شدن عمربن عبدود به دست علی فرمود: ضربت علی در روز خندق از عبادت جن و انس با فضیلت تر و برتر است.

 

تشویق امام صادق نسبت به امام کاظم علیه السلام

 ابوحنیفه نزد امام صادق آمد و گفت فرزندان موسی در حالی که کودکی بودند او را در حال نماز مشاهده کردند مردم از مقابل او عبور می‌کردند، اما ایشان آنان را از این کار منع می‌کرد. امام صادق فرمود: فرزندش را بردند، سخن ابوحنیفه را به ایشان فرمودند. امام کاظم پاسخ داد: آری چنین است زیرا آنکه من برای او نماز می‌خوانم که از همه مردم به من نزدیکتر است، مگر نه این است که خود می‌فرماید ما از رگ گردن به انسان نزدیکتر هستیم. در این زمان امام صادق فرزند خود را به سینه چسباند و او را در کانون لطف و تشویق قرار داد و فرمود پسرم پدر و مادرم فدای تو باد! ای کسی که اسرار الهی در تو به امانت گذاشته شده است.

 

اهمیت تشویق در سخن دانشمندان

 برای تأکید هر چه بیشتر بر اهمیت تشویق و تربیت به سخن برخی از بزرگان علم اشاره می کنیم.

ویلیام جیمز می‌گوید: عمیق‌ترین انگیزه در نهاد آدمی عطش داشتن به تحسین است.

 یکی از بزرگترین روانشناسان معاصر به نام دکتر ماگودوگان در باره تشویق می‌گوید: تقریبا تمام اطفال بدون استثنا بیش از تنبیه و خشونت به تشویق و برانگیختن حس اعتماد به نفس احتیاج دارند. چه بسیار افرادی که بر اثر فقدان مشوق و محرک از استعداد خلاق خود بی خبر مانده‌اند و فقط یک تذکر کوچک به ظاهر کردن آن قادر گشته است قسمت عمده‌ای از آشفتگی‌های فکری و عصبی اطفال، مولود رفتار خشونت باری است که برای سرزنش آن اعمال گردیده است و این بیماری عصبی از اول تا آخر عمر هم دست از سر انسان بر نخواهد داشت.

 

  مرحوم محمدتقی فلسفی، آن عالم و واعظ بزرگ در این باره که چگونه تشویق شد تا در مسیر سخنرانی به یکی از برجسته ترین واعظان دینی تبدیل گردد می‌گویند: نخستین بار که بر منبر سخنرانی کردم مرحوم آقا شیخ محمد شمیرانی فرمود: آفرین و همان تحسین مرا به حرکت وا داشت.

 ادیسون، در خاطرات خود می‌گوید که کامیابی و سختکوشی او مدیون تشویق و پشتیبانی مادرش بوده است. در جایی می‌گوید اگر مادرم مرا تشویق نمی‌کرد مخترع نمی‌شدم.

 چارلز دیکنز، آن نویسنده معروف و مشهور سبب پیشرفت خود را تحسین و تشویق سردبیر نشریه‌ای می‌داند که برای او می‌نوشته است.

 تشویق

 

آثار و فواید تشویق

 تشویق دارای فواید بسیاری است که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

۱٫     تشویق نیاز فطری کودک است، بنابراین با تشویق به یکی از نیازهای فکری کودک پاسخ داده‌ایم.

۲٫     تشویق بر رضایتمندی از گذشته و امید به آینده می‌شود و حس مثبت گریه کودکان را افزایش می‌نماید.

۳٫     تشویق والدین و اطرافیان سبب می‌شود که کودک متوجه شود که برای دیگران ارزشمند است و اعتماد به نفس او را بالا می‌برد.

۴٫     یک تشویق درست و حکیمانه گاه مسیر زندگی کودک را تغییر می‌دهد و او را در مسیر موفقیت رشد قرار می‌دهد.

۵٫     گویا کودک هنگامی که تشویق می‌شود به ویژه زمانی که تشویق در جهان به همراه با مراسم صورت می‌پذیرد خاطره خوش برای او می‌آفریند و این خود در تقویت روحی بسیار تأثیرگذار است.

۶٫     تشویق این حس را در کودک تقویت می‌کند که کارهای خوب او دیده و پاداش داده می‌شود و کارهای زشت او نیز محاسبه می‌شود. بنابراین همین قانون در نظام هستی و آخرت نیز برقرار خواهد شد.

۷٫    تشویق در مقابل کارهایی که یک کودک کودکان را به انجام کارهای نیک و همانند آن سوق می‌دهد البته باید به گونه‌ای رفتار شود که حسادت آنان را به دنبال نداشته باشد.

۸٫     تشویق مناسب سختی‌ها و دشواری‌های راه را برای کودک آسان می‌کند و او برای دستیابی به تشویق‌های بالاتر کارهای بزرگتر انجام خواهد داد.

 

 

 

تناسب تشویق با سن کودک

 زمان دقیق تر خواهد داشت که تناسب آن با سه نفر زن رعایت شود به عنوان مثال نوازش، بوسیدن و در آغوش گرفتن برای خردسالان، تشویق گفتاری برای سنین بالاتر و رفع نیازهای مادی برای نوجوانان مناسب تر و اثر بخش تر است. اگرچه نوجوانان نیز به مراحل قبلی تشویق نیاز دارند.

 

 

تشویق در مقابل کار و رفتار

 در فایده تشویق گفتیم که باعث می‌شود کودک به انجام این کارها تشویق شود بنابراین تشویق را باید در مقابل کار کودک انجام داد و آن را به گونه‌ای بیان کرد که متوجه این موضوع شود. به عبارت دیگر باید کار و رفتار او را ستود،نه خود او را. به عنوان مثال: به او بگوییم که از اینکه اتاقت را مرتب کرده تشکر می‌کنم این کار تو خیلی خوب است. از اینکه راست گفتی ممنونم زیرا اگر شخص  او را ستایش و تشویق کرد ممکن است دچار فقر و عجب گردد و حتی دیگران کار خود را هم تکرار نکند.

 

تشویق کودک

تشویق واقعی

 تشویق نباید بعداز و خلاف واقع باشد چنانچه به گونه ای باشد که کودک آن را دروغ بداند یا آنرا مبالغه و ظاهرسازی تصور کند. کودک را نسبت به والدین یا کسی که او را تشویق می‌کند بدبین می‌کند؛ زیرا وی درک می‌کند که این جمله که درباره گفته می‌شود حقیقت ندارد. بنابراین در نظر خود می‌گوید والدین من دروغگو هستند یا با خود تصور می‌کند که والدین هوش و درک لازم را ندارند.

 

تناسب تشویق و کار

 باید میزان و اندازه تشویق با میزان و اندازه پیشرفت کار کودک تناسب داشته باشد. زیرا اگر کار و پیشرفت او جزئی باشد و شما برای او تشویق و جایزه بزرگ‌تر تهیه کنید راه پیشرفت‌های بزرگتر او را می‌بندد، زیرا دیگر راهی برای تشویق به کارهای بزرگ  باقی نمی‌ماند.به عنوان مثال اگر اتاق را تمیز کرده است و شما در مقابل برای او دوچرخه می‌خرید بنابراین زمانی که چند سوره کوچک قرآن را یاد گرفته است چه کاری می توانید برای او انجام دهید! اگر کارهای بزرگ باشد و تشویق جزئی و کوچک باشد دیگر اینگونه تشویقی در او اثر محرک و شکوفایی استعدادها را نخواهد داشت.

 

تشویق در حضور دیگران

 تشویق در جمع و در حضور دیگران یا در مراسمی ویژه برای کودکان به ویژه زیر ۷ سال بسیار تاثیرگذارتر خواهد بود زیرا هم دیگران را تشویق می کند و هم برای کودک جلوه و عظمت بیشتری خواهد داشت.

 

 

زیاده روی نکردن در تشویق

 زیاده روی در تشویق آن را از اثر می‌اندازد زیرا اگر تشویق گفتاری باشد به تملق چاپلوسی و دروغ می‌انجامد و سبب بدگمانی کودک می‌گردد. امیرالمومنین فرمودند: ثنا گویی به بیشتر از استحقاق چاپلوسی است.

 

 

تشویق بدون مقایسه

 در تشویق کودک نباید به مقایسه وی با کودک دیگر پرداخت زیرا تحقیر و کوچک کردن آن کودک را به دنبال دارد و این کار خود ای زشت و بد آموزی است.

 تشویق نوشتاری

تشویق نوشتاری

 گاه کارهای خوب کودک را یادداشت کنید و در پایان روز یا هفته به او نشان دهید برای او در مقابل هر کار نیک یک ستاره یا خورشید بکشید. این کار می تواند او را تشویق نماید همچنین در سنین بالاتر لوح تقدیر یا کارت پستالی برای کودک تهیه کنید تا هرگاه آن را می‌بیند یاد کارهای خوب و پاداش آن بیفتد.

تشویق گفتاری

 کودکان کم سن و سال  روزانه نیاز بیشتری به تشویق دارند. در بسیاری از کارهای نیک باید از تشویق‌های گفتاری استفاده کرد. گفتن واژه‌هایی مثل آفرین، چه جالب، آفرین چه کار خوبی کردی، کارت خیلی زیبا بود و بسیاری جملات متنوعی گوناگون دیگر در زمره تشویق‌های گفتاری هستند که کودک را به رشد و تلاش وا می‌دارند و باعث می‌شوند کودک کارهای خوب و بد را تشخیص دهد.

 

تشویقی رفتاری

 رفتار و حالات والدین برای کودکان قابل درک است. از این رو نگاه محبت آمیز، در آغوش گرفتن کودک، نوازش کردن، برخورد با چهره ای گشاده و همراه با لبخند تشویق‌های رفتاری هستند که تاثیر بسیاری در روح و روان کودک بر جای خواهند گذاشت. نگاه پدر و مادر و مربی می‌تواند یکی از بهترین روش‌های تشویق باشد گاهی یک اثر جاودانه و تعیین کننده دارد.کودکان در سن  پایین‌تر دریافت عمیقی از نگاه‌های اطرافیان دارند زیرا عواطف آنها سالم تر و لطیف تر از بزرگسالان است.

 

تشویق مادی

  دیگر تشویق به استفاده از انواع تشویق مادی است که اهمیت و کاربردی فراوان دارد. تهیه برخی خوراکی‌های بی‌ضرر روزانه، بردن کودک به مکانهایی که دوست دارد مثل پارک، شهر بازی، مهمانی، خرید اسباب بازی‌ها و وسایل مورد علاقه کودکان از تشویق‌های مادی به شمار می‌آیند.

 نکته:والدین گرامی توجه داشته باشند که باشد باید از تصفیه آب به روش پلکانی استفاده نمایند. به این معنا که از کم و پله پایین به سمت زیاد حرکت نمایند. این شیوه تشویق‌ها را کارآمد و اثرگذارتر می‌کند در حالی که اگر برعکس رفتار شود دیگر تشویق کوچک بعدی اثر نخواهد داشت البته تناسب کار نیک کودک و تشویق نیز باید در کانون توجه قرار گیرد.

 

منبع:  کتاب دوران طلایی تربیت

 نویسنده: محمد علی قاسمی