چگونگی تغذیه مادران در دوران شیردهی

در دوران بارداری، جنین بسیاری از ذخائر بدن مادر را مصرف می کند و اگر مادر در دوران شیردهی تغذیه نامناسبی داشته باشد، به مرور خصوصاً با زایمانهای مکرر قوایش تحلیل می رود، استخوانهایش پوک می شود، ریزش مو پیدا می کند. پس بسیار اهمیت دارد مادر دقیقاً بداند چه میزان انرژی و مواد مغذی نیاز دارد.

 

انرژ ی

مادر برای تهیه شیر ۵۰۰ کالری انرژی اضافه بر نیاز بدنش لازم دارد. به عبارتی اگر پیش از بار داری ۲۰۰۰ کالری انرژی در روز نیاز او را تامین می کرده، در شیردهی ۲۵۰۰ کالری انرژی لازم دارد. علاوه بر این ۵۰۰ کالری مقداری انرژی هم از چربی های ذخیره شده در دوران بارداری تامین می شود که این مساله باعث می شود، اگر مادر براساس مقادیر خواسته شده در این دوران، غذا مصرف کند به مرور هر ماه نیم کیلو لاغر می شود ( چاقی دوران بارداری بر طرف خواهد شد). براساس میزان انرژی لازم در دوران شیردهی، غذاهای تامین کننده آن داده می شوند.

پروتئین

در دوران شیردهی نیاز مادر به پروتئین فقط ۱۵گرم اضافه می شود. ازاین رو کل پروتئین مورد نیاز حدود ۶۵ تا۷۰ گرم در روز است. این میزان پروتئین با مصرف ۳ لیوان شیر در روز، ۱عدد تخم مرغ و ۱۸۰ تا ۳۰۰ گرم  گوشت و حبوبات تامین می شود.

املاح

بهترین املاح کلسیم و آهن هستند که اگر مادر مشکل کم خونی داشته باشد و یا در معرض کم خونی باشد مصرف قرص فروسولفات ضروری است.

برای تامین کلسیم مادر باید در روز ۳ تا ۴ لیوان شیرکم چربی و سبزیجات برگ سبز مثل اسفناج، نعناع، جعفری، کرفس و کلم و نیز مغز بادام و بادام زمینی مصرف کند.

پس خیلی خوب است که مادر شیرده هفته ای یک بار خورش کرفس بخورد و هرروز چند عدد بادام و بادام زمینی میل کند.

بهترین تغذیه

بهتر است مادرانی که کم خونی دارند، هفته ای یک بار جگر بخورند ودر طول روز حتماً ۱عدد تخم مرغ و مقداری گوشت قرمز میل کنند.

گردو نیز برای این مادران مفید است.

برای تامین ویتامین های لازم، مادر حتماً به ۵ تا ۶ لیوان سبزیجات تازه بصورت سالاد، سبزی خوردن و یا پخته شده در غذا نیاز دارد و بایستی هر روز ۴ تا ۵ عدد میوه مصرف کند.

چربی ها

در شیرمادر یک سری چربی های غیر اشباع موجود است که در غدد پستان ساخته نمی شوند و باید از طریق غذا تامین شوند. پس بهتر است مادر هفته ای یک بار ماهی مصرف کند و از روغن زیتون در سالادش استفاده کند.

مایعات

مادر در روز به ۶ تا ۸ لیوان آب یا آب میوه نیازدارد.

مصرف مایعات

مواد خوراکی که باعث نفخ معده نوزاد وناآرامی وی می‌شود و مادران باید در مصرف آن نهایت دقت را داشته باشند:

* موز نفاخ است و تولید گاز معده میکند.
* خیار نفاخ است.
* مصرف زیاده از حد گوجه سبز باعث نفخ معده میشود.
* انار برای کسانیکه دچار نفخ معده هستند، ضرر دارد.
* زردآلو به طور کلی دیرهضم و نفاخ است و علاج نفخ آن، خوردن هسته زرد آلوی شیرین است.
* تمام حبوبات نفاخند.
* تخم مرغ بدلیل گوگرد موجود، ایجاد نفخ در شکم میکنند.
* پسته خصوصاً پسته خام، نفاخ است.
* شاه توت نفاخ است.
* گیلاس طبیعتی سرد دارد و مصرف زیاد آن باعث نفخ معده میشود.
* مصرف زیاد خربزه باعث نفخ میشود.
* زرشک نفاخ است.
* پوست انگور دیر هضم است و موجب دل درد، نفخ و عوارض دیگر میشود.
* فندق، ایجاد نفخ و گاز شکم میکند.
* کشک نفاخ است.
* تره ، ترب و پیاز، نفاخند.
* کاهو دارای مقدر زیادی الیاف است که تولید گاز و نفخ در معده میکند.
* کلم موجب ایجاد نفخ و افزایش فشار خون میشود.
 

شیرمادر

مزایای شیر مادر برای نوزاد

  -۱شیر مادر بر ضریب هوشی نوزاد اثر دارد.

-۲  شیر مادر باعث تقویت عملکرد ریه های نوزاد می گردد و از مشکلات تنفسی و تنگی  نفس جلوگیری می کند.

  -۳شیر مادر دارای اسیدهای چرب، قند لاکتوز، آب و اسید آمینه می باشد.

  -۴ شیر مادر ضد بیماری می باشد، زیرا آنتی بادی های بدن مادر از طریق شیر به نوزاد منتقل می شود.
  -۵ شیر مادر از نوزاد در برابر پنومونی (ذات الریه)، مسمومیت غذایی، برونشیت، عفونت های میکروبی، آنفلوآنزا، عفونت گوش، آلرژی، جوش، اسهال و سرخجه محافظت می کند.
-۶   شیر مادر دارای حداقل ۱۰۰ جزء می باشد که در شیرخشک یافت نمی شود.
  -۷ مکیدن سینه مادر به رشد فک نوزاد کمک می کند و کودکی که دارای فک محکمی باشد، دندان های سالمی خواهد داشت.

  -۸ شیر مادر دارای فواید روانشناسی نیز می باشد به این ترتیب که کودک به مادر وابسته می شود. در زمان تولد، نوزاد ۳۰ تا ۳۸ سانتی متری خود را می بیند و این فاصله ای است که بین صورت مادر و نوزاد وجود دارد.

  -۹ از طرف دیگر نوزاد از گرمی سینه مادر خود لذت می برد و بیشتر شیر می خورد.
  -۱۰کودکانی که از شیر مادر خورده اند، تا سن ۱۵ سالگی کمتر دچار دیابت نوع یک، بیماری MS، بیماری قلبی و سرطان می شوند.

-۱۱  کودکان شیر مادر خوار مشکلات روانشناختی، رفتاری و یادگیری کمتری دارند.
 -۱۲ شیر مادر بهترین غذای نوزاد است. شیر مادر ترکیبی از پروتئین، چربی، کربوهیدرات و مایعاتی است که تمام این ها برای رشد مغز و بدن لازم می باشد.
  -۱۳ شیرمادر خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد را کم می کند.
 -۱۴ شیرمادر از بسیاری از بیماری ها و مشکلات دوران بزرگسالی نیز جلوگیری می کند. این مشکلات و بیماری ها عبارتند از: چاقی و اضافه وزن، افزایش فشار خون، افزایش کلسترول خون، اگزما، دیابت، آسم و لوسمی (سرطان خون).
 -۱۵ شیرمادر می تواند میزان استرس و خونریزی پس از زایمان را کم کند.
-۱۶  تغذیه نوزاد با شیر مادر در سال اول زندگی، میزان بیماری ها و مرگ و میر ها را کاهش می دهد.
  -۱۷ شیر مادر دارای اسید چربی است که به رشد مغز نوزاد کمک می کند.
 -۱۹ نوزادان شیر مادرخوار اضافه وزن نمی یابند، بلکه به وزن مناسب سن و قد می رسند.
-۲۰  نوزادان نارسی که شیر مادر می خورند، بهتر رشد می کنند و ضریب هوشی بالاتری نسبت به نوزدان نارسی که شیر خشک می خورند، دارند.
  -۲۱ شیر مادر همیشه آماده است و احتیاج به گرم کردن و میکروب زدایی ندارد.

شیر مادر

فواید شیرمادر برای مادر

  -۱شیردهی احتمال بارداری مجدد را کاهش می دهد.

 -۲ مادرانی که به نوزاد خود شیر داده اند، از بیماری پوکی استخوان، سرطان سینه، سرطان رحم، سرطان تخمدان، دیابت نوع ۲ و سلیاک (عدم تحمل گلوتن گندم) در امان می باشند

  -۳ شیردهی موجب کاهش وزن مادر می شود. مادر مقدار زیادی کالری را برای ساخت شیر از دست می دهد، در نتیجه افزایش وزن دوران بارداری اش کاهش می یابد.

  -۴مکیدن سینه مادر باعث ترشح هورمونی می شود که این هورمون، رحم را به سرعت به حالت اول خود برمی گرداند.

  -۵ از نظر اقتصادی ارزان ترین شیر و مناسب ترین شیر برای نوزاد، شیر مادر است.

  -۶ مادری که شیر خود را به کودک می دهد، از نظر روحی و جسمی رشد می کند، کمتر احساس خستگی و اضطراب و دلواپسی می کند و حسی قوی برای برقراری ارتباط با نوزاد خود دارد.

شیرخشک
تفاوت شیرمادر با شیر خشک

* نوزاد، پروتئین و چربی شیر مادر را بهتر از شیر خشک هضم می کند.

* ترکیبات شیر خشک تا اندازه ای شبیه ترکیبات شیر مادر است، اما مقدار مواد مغذی آن برای همه نوزادان یکسان است. در حالی که شیر هر مادری متناسب با نوزاد خودش است.

* در نوزادانی که با شیشه شیر تغذیه می شوند، اسهال ۳ تا ۴ بار بیشتر رخ می دهد.

* تحقیقاتی که به تازگی انجام شده است، نشان می دهد کودکانی که از شیر مادر استفاده می کنند، در دوران کودکی دچار اضافه وزن نمی شوند. در حالی که نوزاد شیر خشک خوار در کودکی ۲۰ تا ۳۰ درصد احتمال اضافه وزن خواهد داشت.

* نوزادانی که در ۳ ماه اول زندگی از شیر مادر استفاده می کنند، ۳۴ درصد کمتر از نوزادان شیر خشک خوار احتمال ابتلا به دیابت وابسته به انسولین را خواهند داشت.

* نوزادان شیرمادر خوار نسبت به نوزادان شیرخشک خوار، در بزرگسالی کمتر دچار پرفشاری خون و بیماری های قلبی می شوند.

* نوزاد وقتی خسته شد، می تواند دیگر سینه مادر را مک نزند و مدتی صبر کند و بعد شروع به مک زدن کند، اما در تغذیه با شیشه شیر این امر ممکن نیست.

خواص موجود در شیرمادر

* در اولین روز تولد، کلستروم ( colostrum) که مایعی زرد رنگ و غنی از آنتی بادی است از سینه مادر خارج می شود. این مایع، سیستم ایمنی بدن نوزاد را تقویت کرده و از او در مقابل بیماری ها محافظت می کند.

* هنگامی که نوزاد سینه مادر را مک می زند، در ابتدا، شیر آبکی و شیرین می باشد. بعد از مقداری مک زدن، شیر چرب تر و سفت می شود و احتیاجات نوزاد را برای رشد تامین می نماید.

* شیر مادر بر اساس تغییرات آب و هوا تغییر می کند، مثلا در هوای گرم، نوزاد احتیاجی به آب ندارد، زیرا ترکیب شیر مادر تغییر می کند.

* شیر مادر دارای مواد مغذی، آنتی بادی، هورمون، آنتی اکسیدان و دیگر موادی است که نوزاد به آن احتیاج دارد.

* شیر مادر از مواد مغذی موجود در خون و ذخیره غذایی بدن مادر تامین می شود.

* یک مادر سالم روزانه ۶۴۴ تا ۷۵۶ گرم شیر تولید می کند. برای تولید این مقدار شیر، ۵۰۰ کالری انرژی لازم است.
* شیر مادر دارای ۳۳۰ میلی گرم کلسیم در هر لیتر است.

همان طور که گفتم، هیچ شیر خشکی مانند شیر مادر نمی تواند باشد. شیر مادر معجزه خلقت است. شیرخوار خود را از آن محروم نکنید. همان طور که ذکر شد در صورت دادن توأم شیر خشک و شیر مادر، به مرور زمان نوزاد شیر مادر را نخواهد خورد. همچنین تولید شیر مادر در اثر کمتر مک زدن نوزاد کاهش می یابد. گمان نکنید که شیر مادر ناکافی است و نوزاد گرسنه مانده است. او هر چه بیشتر مک بزند، شیر بیشتری تولید می شود.

کودک وشیر

از کجا بفهمیم که مقدار شیر مادر برای تغذیه نوزاد کافی است؟

  • نوزاد غالبا هر ۸ تا ۱۲ ساعت یک بار، شیر می خواهد.
  • نوزاد ۱۰ تا ۱۵ دقیقه از هر سینه مادر شیر می خورد.
  • نوزاد باید حداقل ۶ عدد پوشک را در روز خیس کند.
  • در ماه اول، نوزاد حداقل ۳ بار در روز مدفوع می کند. مدفوع نوزاد زرد و نرم می باشد.
  • نوزادان در ابتدا، وزن کم می کنند.(۱۰ روز اول تولد) اما در عرض ۲ هفته تغذیه با شیر مادر، به وزن اولیه خود می رسند.
  • نوزاد از ابتدای تولد تا ۴ ماهگی، باید ۱۱۳ تا ۱۱۷ گرم در هفته، وزن زیاد کند. .بنابراین اگر بر اساس موارد بالا، شیر مادر کافی است، هرگز آن را با هیچ چیز عوض نکنید. گیاهان مفید برای افزایش شیر مادرتعدادی از گیاهان با مکانیسم ‌های مختلف و از طریق تحریک غدد تولید شیر باعث افزایش شیر مادران می ‌شوند.
  • گیاهانی مانند ریحان، بادام زمینی، ترخون، زیره و رازیانه معطر خاصیت ضد نفخ داشته و با ورود به شیر مادر از دل درد کودک جلوگیری می‌ کنند.
    ریحان جزء گیاهان معطر و دارای خاصیت ضد نفخ برای مادر و کودکان است و رازیانه نیز همانند ریحان دارای همان خاصیت به اضافه دارای هورمون ‌های گیاهی است که از طریق تحریک با غدد مترشحه شیر باعث افزایش شیر مادران شیرده می‌ شود.
    سیاه دانه نیز با خاصیت ضد درد، ضد سرطان، هضم کننده غذا، کاهش دهنده پرفشاری خون باعث افزایش شیر مادران می ‌شود و مصرف روزانه ۲ گرم سیاه دانه بلامانع است که بهتر است دانه‌ ها له تا اثر آن ها بیشتر شود. تاکنون عوارض جانبی از سیاه دانه مشاهده نشده و مصرف آن در دوران بارداری توصیه می ‌شود.
    سیب ‌زمینی هم برای مادر مقوی و سالم است و مهم ترین اثر آن ضد درد، ضد میکروب، خواب آور، خلط آور و ادرارآور برای کودک است.
    حجم شیر مادر رابطه ی مستقیمی با تکرر شیردهی دارد و تغذیه مکرر نوزاد با شیر مادر موجب تولید شیر بیشتر می ‌شود.