مشکلات و بیماریهای جسمانی نوزاد در ماههای نخست تولد

اگر علائم بیماری‌های نوزادان را نشناسید، ممکن است هول شوید و دست و پای‌تان را گم کنید. بعضیاز پدر و مادرها با دیدن یک جوش قرمز روی پوست نوزادشان یا با شنیدن صدای یک سرفه از دهانچنان به ترس و وحشت می‌افتند که نمی‌توانند درست تصمیم بگیرند اما شما چگونه می‌توانید تشخیصدهید که کدام مشکل جدی است و کدام نه؟

مطلب زیر چند بیماری جدی و مهم  که ممکن است دراولین ماههای تولد بروز کند وهمچنین علائم و درمان آن را به شما یاد می‌دهد.

زردی

 

زردی که نام دیگر آن یرقان است، در حدود روزهای سوم تا پنجم پس از تولد بصورت زرد شدن پوستبدن و همچنین سفیدی چشمهای نوزاد ظاهر می‌شود.این نوع زردی که طبیعی است حدود ۱۰الی ۱۲ روز ممکن است به طول انجامد و سپس برطرف شود.

علت آن را به زبان ساده می‌توان چنین بیان کرد : هنگامی که کودک در درون رحم مادر به سر می‌بردبا کمبود اکسیژن مواجه می‌شود وبه همین دلیل سیستم دفاعی او از طریق کبد تعداد بیشتری گلبول قرمز در پاسخ تولید می‌کند.

پس از تولد، کبد نوزاد برای دفع این گلبولهای قرمز اضافی ، ماده‌ای زرد رنگ به نام بیلی روبین تولید می‌کند. اما از آنجایی که دستگاه کبد در نوزاد، هنوز به اندازه کافی کامل نشده تا بتواندبه همان سرعتی که این ماده را تولید می‌کند، آن را دفع نیز بکند، رنگ پوست نوزاد به زردی می‌گراید.اما اگر زردی بیش از ۱۲ روز به طول انجامد ، دیگر نمی‌توان آن را طبیعی و فیزیولوژیک دانست و باید کودک را به سرعت نزد پزشک اطفال برد.

نوع دیگری از یرقان وجود دارد که ناشی ازنوعی ناهماهنگی در سطح خون است. وقتی مادری با RH منفی فرزندی باRH مثبت به دنیا می‌آورد، این نوع یرقان ظاهر می‌شود که باید تحت درمان ویژه قرار بگیرد. این نوع یرقان در فرزند اول به ندرت مشاهده می‌شود.

یرقان

سکسکه

در نخستین ماههای حیات نوزاد، سکسکه به صورت امری طبیعی وبه طور مکرردیده می‌شود ، به ویژه در مواقعی که نوزاد به شدت گرسنه بوده و بدون وقفه مقدار زیادی شیر می‌مکد، بلافاصله بعد از خوردن شیر سکسکه ظاهر می‌شود.

علت بروز سکسکه انقباض پرده دیافراگم (یکی از عظلات اصلی در تنفس نوزاد است) می‌باشد. این عضله همانطور که اشاره شد، یا در اثر بلعیدن خیلی سریع مقدار قابل توجهی شیر و یا هر ماده غذایی دیگر، منقبض می‌شود و سکسکه را سبب می‌گردد. یا به علت بالا آوردن شیری که نوزاد قبلاً ان را هضم کرده ظاهر می‌شود.

برای قطع سکسکه توصیه زیر پیشنهاد می‌شود :

  • خوراندن یک قاشق آب که چند قطره آب لیمو ترش به آن اضافه شده باشد.

آروغ زدن

نوزاد هربار به همراه مکیدن سینه مادر و به ویژه شیشه شیر، علاوه بر شیر مقداری هوا را نیز می‌بلعد. هر چه کودک با شتاب و عجله بیشتری شیر بخورد ، مقدار هوای بلعیده شده بیشترخواهد بود.

برای جلوگیری از دل درد ناشی از آن، بهترین راه وادار کردن کودک به دفع هوای بلعیده شده از طریق آروغ زدن است.

بدین منظور نوزاد را طوری در بغل بگیرید که سرش بر روی کتفتان و بدنش به صورت عمودی و صاف باشد. برای چند دقیقه او را در این وضعیت نگه داشته و با دست خیلی آرام به پشت کودک بزنید. اما در صورتی که نوزاد به آرامی و بدون شتاب شیر بخورد، هوای زیادی به همراه شیر نخواهد بلعید و به همین دلیل ممکن است آروغ نیز نزند.

 آروغ زدن

برفک دهان

عامل این بیماری عفونی ، قارچی میکروسکوپی به نام (کاندیدا) است واغلب در نوزادان شیرخوار دیده می‌شود. علائم این نوع عفونت، ظاهر شدن نقطه‌های سفیدبر روی زبان، دو طرف جانبی دهان و سقف آن است.

در حالت طبیعی تعداد زیادی از این قارچها در قسمت‌‌های مختلف بدن انسان به ویژه در نواحی دهان، روده و لوله رحم بدون هیچ آزاری وجود دارد.

اما زمانی که از قدرت دفاعی بدن کاسته می‌شود، این قارچ‌ها توانایی تولید بیماری را پیدا کرده ، اصطلاحاً بیماری زا می‌شوند.

در نوزادان شیر خوار به خصوص در ۵ ماه اول به دلیل اینکه سیستم دفاعی بدن هنوز تکامل نیافته ، این بیماری به صورت چشمگیری مشاهده می‌شود. ممکن است به علت تشابه ظاهری ، گاه این دانه‌های سفید رنگ با آثار ناشی از برگرداندن شیربر روی زبان کودک به اشتباه گرفته شود که تشخیص آن بسیار راحت است.

اگر این دانهها با لمس دست به سادگی برطرف شود ، ناشی از شیر است، اما اگر چسبیده بودند و به هیچ وجه جابه جا نشوند ، برفک دهان است.

در صورت مشاهده علائم این بیماری ، برای جلوگیری از گسترش آن به سرعت به پزشک مراجعه شود. اما در صورت عدم دسترسی به پزشک یا مراکز درمانی می‌توان کمی بی کربنات سدیم( جوش شیرین) را در نصف استکان آب حل نمود و سپس با پنبه آغشته به این محلول ، قسمتهای از زبان یا دهان را که این دانه‌های سفید دیده می‌شوند، تمیز کرد. در هر حال مراجعه هر چه سریعتر به پزشک امری بسیار ضروری است.

برفک

دل دردهای مزمن (کولیک)

این نوع دل درها که معمولاً پس از یک ماه بعد از تولد شروع شده وتا سه الی چهار ماهگی ادامه می‌یابند، تقریبا در ساعت معینی از شب وبیشتر بین ساعت ۱۸ تا۲۲ ظاهر می‌شوند.

علت اصلی این درد هنوز کاملاً مشخص نشده است. نوزاد ممکن است حتی برای چند ساعت پشت سرهم با شدت زیاد گریه کند.

اگر علت دل درد جمع شدن هوا در معده باشد، معمولاً طفل از شدت درد پاهایش را به سمت شکمش بالا برده و از مقعدش نیز هوا خارج می‌شود.

پژوهشگران معتقدند که این ناراحتی در رابطه تنگاتنگ با تغذیه مادر است. آنها تاکیید می‌ورزند که ممکن است خوردن مرتب شیر گاو توسط مادری که شیر می‌دهد، علت اصلی ظاهر شدن دل درد در نوزاد باشد.

مادر باید با حذف موقت شیر از برنامه غذایی خود( مثلاً برای یک هفته) میزان تاثیر این امر را در مورد کودک خود تشخیص دهد.

در صورت کاهش ناراحتی طفل،باید به جای شیر از ماست و سایر فراورده‌های لبنیاتی استفاده نمود. همچنین نظریه دیگری وجود دارد که عامل پیدایش دل دردهای کولیک را حساسیت خاص کودک می‌داند. این نوزادان نسبت به سایر نوزادان حساس تر بوده و به سادگی دچار ترس می‌شوند.

مهمترین مسئله این است که والدین به خوبی بتوانند در برابر گریه‌های شدید و مداوم کودک، خونسردی خود را حفظ کنند. علاوه بر این آنان باید بدانند که این مشکل مختص کودک آنها نیست و نوزادان بسیاری از اینگونه دل دردها رنج می‌برند.

به نظر می‌رسد هنگامی که کودک دچار دل درد کولیک شده، بردن او به اتاقی خلوت و آرام وصحبت کردن با تن صدای ملایم و محبت آمیز در بدست آوردن آرامش او نقش مثبتی داشته باشد.

هرگز کودک را در چنین شرایطی به حال خود رها نکنید، بلکه در کنار او بمانید وبا روش زیر سعی در کاهش ناراحتی او نمایید :

کودک را به شکم بر روی زانوهایتان بخوابانید و یا در همین حال در وضعیتی افقی او را در آغوش بگیرید. با دست و با حرکات دایره‌ای شکل روی شکم و اطراف آن ونیز کمر طفل را ماساژ دهید.

گاه قرار دادن یک کیسه آب گرم در زیر شکم او موثر واقع می‌شود.

در صورت بی قراری بیش از حد کودک ، می‌توان از دم کرده گل بابونه ویا نعناع  (یک قاشق چایخوری گل بابونه را در یک استکان آب جوش مانند چای دم کرده وپس از گذشت چند دقیقه، آن را صاف کنید وبا شیشه به کودک بدهید) ، نیز استفاده نمود.

در هر حال مشورت با پزشک ودر میان گذاشتن جزییات با او ضروری است. در حالت‌های شدید ، پزشک مسکن تجویز خواهد کرد.اما هیچ گاه سرخود وبا تجویز اطرافیان به کودک مسکن ندهید.

دل درد

تب وتوصیه‌های لازم

اگراحساس می‌کنید بدن کودک بیش از حد معمول گرم است، بهتر است درجه حرارت بدن او را با حرارت سنج مقعدی اندازه بگیرید.

اما از آنجایی که این اندازه گیری ازطریق دهان میسر نیست ، حتی تا سن ۵ سالگی بهتر است که حرارت سنج را پس از تکان دادن و پایین آمدن ستون جیوه ، درون مقعد (فقط سرفلزی آن را) قرار دهید.توجه داشته باشید که درجه حرارت این ناحیه از بدن معمولاً نیم درجه بیش از درجه حرارت معمولی یعنی ۳۷ درجه است.

توصیه‌های لازم :

  • بیش ازهر اقدامی کودک را ازهرگونه جریان هوای آزاد دور نگه دارید، در و پنجره‌ها را بسته و ملحفه‌ای روی آن بیندازید.
  • تشت حاوی آب ولرم را در کنار خود بگذارید، با یک حوله کوچک که مرتباً ان را در آب تشت برده و آب اضافی آن را می‌گیرید، بدن او را ماساژ دهید. این عمل را برای مدت ۱۰ دقیقه تکرا کنید.تماس آب با بدن باعث پایین آمدن تب کودک می‌شود.
  • هرگز در برابر تب و بالا بودن درجه حرارت بدن کودک بی تفاوت نباشید.بالا بودن زیا تب ممکن است منجر به تشنج و همچنین عواقب ناگوار دیگری در طفل شود.
  • کودکی که تب دارد، معمولاً تمایلی به خوردن ندارد. بنابراین شما نیز سعی نکنید به زور به او غذا بخورانید.این بی اشتهایی واکنش طبیعی بدن است . در چنین شرایطی بهترین و موثرترین غذاها مایعات، چای و آبمیوه وهمچنین ماست است.
  • در صورتی که کودک ۹ ماهگی را پشت سر گذاشته، می‌توان اب حبوبات پخته را به عنوان غذا به او داد.

توجه به این نکته ضروری است که دادن آب مرکبات بعد از یک سالگی توصیه می‌شود.

 

تب کودک

 

اسهال

در ماه اول و دوم که روده نوزاد بسیار حساس است، در اثر زیاد بودن مقدار شکر موجود در فرمول شیرخشک به سادگی دچار اسهال می‌شود.

البته عوامل موثر دیگری مثل سرماخوردگی ویا عفونت ویروسی وباکتریایی دستگاه گوارش در بروز اسهال دخیلند. به همین دلیل نوزادان در ماههای نخست پس از تولد برای جلوگیری از ابتلا به سرماخوردگی نیاز به مراقبتهای ویژه دارند.

رعایت اصول بهداشتی در مورد مادر به خصوص در کودکانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند و استریلیزه کردن شیه شیر و پستانک آن از اهمیت خاصی برخوردار است.پس از ۵ ماهگی نیز که وارد کردن غذاهای جامد به رژیم غذایی کودک آغاز می‌شود، این بیماری ممکن است ظاهر شود. بهترین روش پیشگیرانه وارد کردن مواد غذایی جدید به تدریج به برنامه غذایی کودک است.

اسهال در کودکان به صورت شل و آبکی شدن ناگهانی مدفوع و زیاد شدن دفعات آن ظاهر می‌شود.گاه حتی ممکن است همرراه با مدفوع کمی خون و لایه ای مخاطی دیده شود.  رنگ مدفوع در اغلب وارد تغییر یافته و سبز است و بوی آن نیز فرق می‌کند.

این ناراحتی معمولاً خفیف بوده و به راحتی از بین می‌رود، به خصوص اگر زود درمان شود.در مورد اسهال شدید کودک ممکن است دچار تب و حالت تهوع شود.در مدفوع او ترشحات لغزنده مخاطی وکمی خون مشاهده می‌شود.

گود رفتن زیر چشم و کبودی از علائم دیگرحاد بودن اسهال است.در هر صورت اسهال چه خفیف و چه حاد ، باید هرچه سریعتر مورد درمان قرار گیرد.

یبوست وتغذیه

یبوست

یبوست به معنای سخت شدن مدفوع و کاهش تعداد دفعات اجابت مزاج است، به ندرت در کودکانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، دیده می‌شود وبیشتر در اطفالی که باشیرخشک تغذیه می‌شوند مشاهده می‌گردد.

علاوه بر عوامل ژنتیکی و میزان مستعد بودن کودک ، نوع شیر خشک نیز ممکن است باعث بروز این بیماری شود.

در هر صورت دلیلی برای نگرانی نیست و به سادگی می‌توان آن را برطرف کرد.اضافه کردن کمی شیر به شیشه شیر، دادن مقدار کمی آبمیوه یا آب آلوی خیسانده شده ، بهترین ملین کننده‌های طبیعی‌اند. توصیه متخصصین برآن است که تا حد امکان بایستی از دارو و یا شیاف ملین استفاده نکرد.

 

یبوست مزمن

این نوع یبوست بیشتر در کودکانی که دادن مواد غذایی جامد به آنها آغاز شده است، دیده می‌شود. اما در صورتی که به رغم استفاده از میوه ، سبزی و غلات در تهیه غذاهای او، کودک دچار یبوست است ، حتما برای مشخص شدن دلیل آن به پزشک مراجعه کنید.

اگر کودک یک تا سه سال دارد به هنگام اجابت مزاج احساس درد می‌کند ، باید هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید. عوامل روحی روانی نقش بسیار موثری در اتلا به یبوست ایفا می‌کنند.

منبع : کتاب کودک من

مترجم: اعظم السادات علوی