پرورش تفکر خلاق در مدرسه

راههای پرورش تفکر خلاق در مدرسه برای دانش‌آموزان

فکر کودکان را پرواز دهیم!

 صاحب‌ نظران متعددی نقش معلم، شیوه‌های تدریس، برنامه درسی و فضای حاکم و ساختاری کلاس و مدرسه را بر روی تفکر خلاق مورد تایید قرار داده‌اند که در این قسمت به آن خواهیم پرداخت.

 

ساختار کلاس و مدرسه برای پرورش تفکر خلاق

گاه دیده می‌شود که کلاس و مدرسه دارای ساختاری بسته و قوانین خشک و بی‌روح است. کلاس‌ها یا مدارس دارای ساختار باز یعنی ساختارهایی که محدودیت‌های فراوانی بر دانش‌آموزان تحمیل نمی‌گردد و انعطاف مناسبی وجود دارد که باعث رشد تفکر خلاق می‌گردد. گاه مدیران با معلمان چنان معتقد به رعایت اصول و قوانین می‌باشند که دانش‌آموزان تصور می‌کنند که باید در چهارچوب قوانین خشک عمل کنند و حتی بیاندیشند.

 

 تاثیر معلم در تفکر خلاق دانش‌آموزان

 معلم در کلاس درس می‌تواند به عنوان الگوی خلاقیت بر روی دانش آموزان تاثیر بگذارد. معلم می‌تواند ضمن آنکه به تشویق رفتارهای خلاق دانش آموزان در کلاس درس می‌پردازد، با ارائه الگوهای خلاق تدریس به پرورش خلاقیت بپردازد.

 

 در این مورد ارتباط عاطفی معلم و شاگرد و تاثیر آن بر پرورش خلاقیت بسیار مهم است. روابط صمیمانه و توام با علاقه و احترام نقش مهمی در بروز تفکر خلاق داشته است. در کلاسهای خلاق معلم فضایی را آماده می‌کند که امنیت روانی دانش‌آموزان تامین می‌شود. در این فضا دانش‌آموزان هیچگاه تصور نمی‌کنند که ممکن است ایده‌ها و اندیشه‌هایشان مورد تمسخر قرار گیرد.

معلم باید ویژگی‌های دانش آموزان خلاق را به خوبی بشناسد و ضمن تقویت این ویژگی‌ها زمینه پرورش تفکر خلاق در سایر دانش آموزان را فراهم آورد. در این جا طبق نظر محققان، اصولی را به معلمان توصیه می‌کنیم که در پرورش تفکر خلاق موثر خواهد بود.

 

 سوالات عجیب و غریب و غیر معمولی دانش آموزان

 سوالات عجیب وغریب و غیر معمولی دانش آموزان نباید نادیده گرفته شود. دانش آموزان خلاق به خاطر آنکه ایده‌های فراوانی به ذهنشان خطور می‌کند که ممکن است فراتر از چهارچوب‌های رسمی درس باشد مدام سوالات عجیب و غریب می‌پرسند  و معلمان از عدم ارتباط سوالات و عجیب بودن آنها متعجب می‌گردند. ممکن است معلم با این سوالات به دردسر بیافتد؛ ولی بهتر است بگذارید دانش آموزان ببینند شما از چنین سوالاتی استقبال می‌کنید و به ایشان کمک خواهید کرد تا جواب سوالات خود را پیدا کنند. چون دانش آموزان فکر می‌کنند معلمانشان تنها به دنبال سوالات خوب هستند و از این رو از فکر کردن به سوالات خلاق پرهیز می‌کنند.

 

 سعی کنید در همه فکرها نکات مثبت بیابید

 در صورت طرح سئوالات نامربوط مدام برچسب‌های از جمله احمقانه و نامربوط به ایده‌ها یا سوالات وارد نکنید، بلکه با مطلبی از سوی شمای معلم دنبال شود و از دانش آموزان خواسته می‌شود در آن زمان فکر کند.

 

شیوه تدریس پرورش تفکر خلاق

انتظار خلاقیت از دانش آموزان

 از دانش آموزان خویش انتظار خلاقیت داشته باشید و آن را طلب کنید. معلمان باید از دانش آموزان خود بخواهند که در وضعیت درسی خود ایده‌های جدید ارائه دهند. روشی که قبلاً استفاده نشده، راه‌حلی که ممکن است مسئله را حل نماید و

 

به خلاقیت امتیاز ویژه داده شود

 معلم باید دانش آموزانی را که ایده‌های خلاقانه ارائه می‌دهند و دارای تفکر خلاق هستند امتیاز ویژه‌ای نسبت به دانش آموزان دیگر بدهد.

 

برای رفتارهای خلاق الگو نشان دهید

 از جمله عواملی که می‌تواند بر قدرت پرورش خلاقیت معلم تاثیر بگذارد تسلط و علاقمندی وی بر مواد آموزشی است. به نظر می‌رسد معلم که تسلط کافی بر محتوای آموزشی دارد لابلای طرح درس‌های کلیشه‌ای و از پیش تعیین شده گرفتار نمی‌شود و با انعطاف خود در آموزش، زمینه نوآوری را برای دانش‌آموزان خود فراهم می‌آورد. بی تردید معلمان علاقه‌مند به توانمند و دارای اعتماد به نفس مناسب می‌باشند همان ویژگی که در دانش آموزان خلاق به طور فراوان دیده می‌شود.

 

شیوه‌های تدریس

 در سالهای اخیر تلاش شده است که با اصلاح الگوهای یاددهی، یادگیری و نیز تغییر در نظام ارزشیابی تحصیلی شرایطی فراهم گردد که به رشد تفکر خلاق دانش آموزان کمک شود. تاکید بر اجرای الگوهای یادگیری، همیار یا ارزشیابی توصیفی در راستای این اصلاحات بوده است. در واقع صاحب‌نظران اعتقاد دارند که یک آموزش و پرورش باز با اجرای روشهای تدریس فعال می‌تواند میدان کافی را برای اکتشاف دانش‌آموز فراهم آورد و چون خود دانش آموز در فرایند یادگیری مشارکت دارد دارای انگیزه‌های درونی مناسب بوده و به دنبال آن رشد تفکرخلاق تحقق می‌یابد.

 در کلاسهایی که خلاقیت پرورش بیشتری می‌یابد شرایط آموزش به گونه‌ای است که بازخوردهای سازنده به دانش‌آموزان ارائه می‌گردد و آنها در پیشرفت خود مشارکت دارند. از جمله شرایط آموزشی که باعث رشد خلاقیت می‌شود استفاده دانش آموزان برای ارزشیابی از کار خودشان است. در واقع آنها این فرصت را خواهند داشت که مدام به اصلاح خود بپردازند و شهامت پرداختن به کارهای جدید را بیابند. معلمان در روشهای یاددهی، یادگیری خود بر این نکته تاکید کنند که «دانش‌آموزان چه چیزی یاد گرفتند» و تا آنجا که می‌تواند دانش آموزان را از امتحان نترساند.

 

نیز باید به خاطر داشت که دانش آموزان خلاق دارای انگیزه‌های درونی فراوان هستند، به بیان دیگر خود انگیخته هستند. لذا استفاده از پاداش باید به دقت صورت گیرد از عناصر دیگری که توصیه شده است افزایش حق انتخاب دانش‌آموز در موارد درسی است. در چهارچوب یک موضوع درسی می‌توان به دانش آموزان حق انتخاب داد که مثلاً موضوع انشا را خود برگزینند، آزمایش‌های درسی را آنگونه که خود دوست دارند انجام دهند یا نقاشی‌های شان را به سلیقه خود بکشند. در این صورت ضمن افزایش انگیزه‌های درونی عنصر انعطاف (به عنوان یکی از عناصر خلاقیت) تقویت می‌گردد.

 

منبع: کتاب تربیت دانشمند کوچک

 نویسنده: فرحناز کمالی